۱۷ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «ویرایش متون دینی» ثبت شده است

مرور ویرایشی (۱۵)؛ بررسی ترجمۀ فعل «أملك»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۵. رَبِّ إنّي لا أملِكُ إلّا نَفسي وَأخي فَافرُق بَينَنا وَبَينَ القَومِ الفاسِقينَ

(مائده: ۲۵)

مالکیتْ نخستین معنایی است که از فعل «أملك» به ذهن می‌رسد، اما مفعول‌به این فعل در این آیۀ شریفه در وهلۀ اول «نفس» و در مرحلۀ بعد «أخ» به‌واسطۀ عطف است. ازاین‌رو به نظر می‌رسد نمی‌توان به این معنا تکیه کرد. به‌عبارت‌دیگر، در فارسی بسیار بعید است که کسی خود را «مالک» خود و برادرش بداند. آیتی و معزی همین معنا را آورده‌اند و الهی قمشه‌ای از «مالک و فرمانروا» استفاده کرده که عجیب‌تر می‌نماید.

  • چهارشنبه ۱۰ آذر ۰۰

مرور ویرایشی (۱۴)؛ ترجمۀ فعل «اجعل»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۴. رَبَّنَا أخرِجنا مِن هٰذِهِ القَريَةِ الظّالِمِ أهلُها وَاجعَل لَّنا مِن لَّدُنكَ وَليًّا وَاجعَل لَّنا مِن لَّدُنكَ نَصيرًا

(نساء: ۷۵)

فعل امرِ* «اجعل» از ریشۀ «ج‌ع‌ل»، باب فَتَح است و چنان‌که پیداست، در این آیۀ شریفه دو بار آمده است. بسیاری از مترجمان در ترجمۀ این فعل از نخستین معادل موجود، یعنی «قرار بده» استفاده می‌کنند که گاه معنایی گرته‌بردارانه به دست می‌دهد. این در حالی است که فعل «جعل» معانی دیگری نیز دارد که مترجم باید به‌فراخور، از آن‌ها هم بهره بگیرد.

  • جمعه ۵ آذر ۰۰

مرور ویرایشی (۱۳)؛ ترجمۀ فعل «وعدتنا»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۳. رَبَّنا وَآتِنا ما وَعَدتَّنا عَلىٰ رُسُلِكَ وَلا تُخزِنا يَومَ القيامَةِ

(آل‌عمران: ۱۹۴)

چنان‌که پیش‌تر گفته شد، گاه باید جار و مجرور را به‌شکل مفعولی ترجمه کرد و گاه باید در ترجمۀ مفعول به فارسی از حرف اضافه بهره برد (رک. شمارۀ ۵ و ۶). در اینجا مفعول هر دو فعل «آتنا» و «وعدتنا» را باید با حرف اضافه ترجمه کرد: «به ما» یا «بر ما». عموم مترجمان نیز چنین کرده‌اند.

دراین‌میان، به نظر می‌رسد ترجمه‌ای که خرمشاهی به دست داده از دقت کافی برخوردار نیست: «پروردگارا، آنچه به پیامبرانت وعده داده‌ای به ما ببخش و ما را روز قیامت خوار و رسوا مگردان.» خرمشاهی درواقع به‌اشتباه، «رسل» را مفعول‌به «وعدتنا» گرفته، حال‌اینکه پیداست مفعول‌به این فعل چیزی جز ضمیر متصل «نا» نیست. به‌عبارت‌دیگر، «نا» در «وعدتنا» در ترجمۀ خرمشاهی مفقود است.

  • جمعه ۲۸ آبان ۰۰

باریکه‌ها (۵)؛ چه‌کسی کجا چه می‌گوید؟

کنج‌کاوی‌های مترجمانه و خرده‌بینی‌های ویراستارانه

گاه در برخی متون دینی و بیش‌از آن در سخنرانی‌ها به چنین جمله‌ای برمی‌خورم: «علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه می‌گوید... .» جملۀ «فلانی در فلان کتاب می‌گوید...» در مواردی منطقی‌تر می‌نماید که آن کتاب، یا دست‌کم بخشی از آن، به‌قلم آن شخص و در زمان حیات او نوشته شده باشد. نهج‌البلاغه چنین نیست و مطالبش را شریف رضی حدود چهار سده پس از دوران زندگانی علی علیه‌السلام گرد آورده است. بنابراین شاید بد نباشد که هنگام ویرایش، چنین جملاتی را به یکی از این دو شکل، قدری دقیق‌تر کنیم: «علی علیه‌السلام می‌فرماید...» یا «در نهج‌البلاغه آمده است...».

  • دوشنبه ۲۴ آبان ۰۰

مرور ویرایشی (۱۲)؛ بررسی ترجمۀ حرف «فـ»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۲. رَبَّنا فَاغفِر لَنا ذُنوبَنا وَكَفِّر عَنّا سَيِّئاتِنا وَتَوَفَّنا مَعَ الأبرارِ

(آل‌عمران: ۱۹۳)

درویش دربارۀ فاء در ابتدای «فاغفر» می‌گوید: «الفاءُ عاطِفَةٌ تَربُطُ المُسَبَّبَ بِالسَّبَبِ»؛ (فای عطفی است که مسبَب (معلول) را به سبب (علت) پیوند می‌دهد) (جدو). دربارۀ ترجمۀ این حرف گفته‌اند:

این فاء آمیزه‌ای از عطف و سببیت است. ازاین‌روی، در ترجمه بهتر است به‌گونه‌ای این حرف ترجمه شود که هم جنبۀ عاطفه‌بودن آن رعایت شود و هم بُعد سببیت. در ترجمۀ این حرف بهتر است از عبارت‌هایی مانند «و به‌سبب آن» و «و به این دلیل» و «و ازاین‌روی» استفاده شود (منبع).

  • يكشنبه ۲۳ آبان ۰۰