۱۵ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «نقد ویرایشی» ثبت شده است

مرور ویرایشی (۱۵)؛ بررسی ترجمۀ فعل «أملك»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۵. رَبِّ إنّي لا أملِكُ إلّا نَفسي وَأخي فَافرُق بَينَنا وَبَينَ القَومِ الفاسِقينَ

(مائده: ۲۵)

مالکیتْ نخستین معنایی است که از فعل «أملك» به ذهن می‌رسد، اما مفعول‌به این فعل در این آیۀ شریفه در وهلۀ اول «نفس» و در مرحلۀ بعد «أخ» به‌واسطۀ عطف است. ازاین‌رو به نظر می‌رسد نمی‌توان به این معنا تکیه کرد. به‌عبارت‌دیگر، در فارسی بسیار بعید است که کسی خود را «مالک» خود و برادرش بداند. آیتی و معزی همین معنا را آورده‌اند و الهی قمشه‌ای از «مالک و فرمانروا» استفاده کرده که عجیب‌تر می‌نماید.

  • چهارشنبه ۱۰ آذر ۰۰

مرور ویرایشی (۱۴)؛ ترجمۀ فعل «اجعل»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۴. رَبَّنَا أخرِجنا مِن هٰذِهِ القَريَةِ الظّالِمِ أهلُها وَاجعَل لَّنا مِن لَّدُنكَ وَليًّا وَاجعَل لَّنا مِن لَّدُنكَ نَصيرًا

(نساء: ۷۵)

فعل امرِ* «اجعل» از ریشۀ «ج‌ع‌ل»، باب فَتَح است و چنان‌که پیداست، در این آیۀ شریفه دو بار آمده است. بسیاری از مترجمان در ترجمۀ این فعل از نخستین معادل موجود، یعنی «قرار بده» استفاده می‌کنند که گاه معنایی گرته‌بردارانه به دست می‌دهد. این در حالی است که فعل «جعل» معانی دیگری نیز دارد که مترجم باید به‌فراخور، از آن‌ها هم بهره بگیرد.

  • جمعه ۵ آذر ۰۰

مرور ویرایشی (۱۳)؛ ترجمۀ فعل «وعدتنا»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۳. رَبَّنا وَآتِنا ما وَعَدتَّنا عَلىٰ رُسُلِكَ وَلا تُخزِنا يَومَ القيامَةِ

(آل‌عمران: ۱۹۴)

چنان‌که پیش‌تر گفته شد، گاه باید جار و مجرور را به‌شکل مفعولی ترجمه کرد و گاه باید در ترجمۀ مفعول به فارسی از حرف اضافه بهره برد (رک. شمارۀ ۵ و ۶). در اینجا مفعول هر دو فعل «آتنا» و «وعدتنا» را باید با حرف اضافه ترجمه کرد: «به ما» یا «بر ما». عموم مترجمان نیز چنین کرده‌اند.

دراین‌میان، به نظر می‌رسد ترجمه‌ای که خرمشاهی به دست داده از دقت کافی برخوردار نیست: «پروردگارا، آنچه به پیامبرانت وعده داده‌ای به ما ببخش و ما را روز قیامت خوار و رسوا مگردان.» خرمشاهی درواقع به‌اشتباه، «رسل» را مفعول‌به «وعدتنا» گرفته، حال‌اینکه پیداست مفعول‌به این فعل چیزی جز ضمیر متصل «نا» نیست. به‌عبارت‌دیگر، «نا» در «وعدتنا» در ترجمۀ خرمشاهی مفقود است.

  • جمعه ۲۸ آبان ۰۰

مرور ویرایشی (۱۲)؛ بررسی ترجمۀ حرف «فـ»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۲. رَبَّنا فَاغفِر لَنا ذُنوبَنا وَكَفِّر عَنّا سَيِّئاتِنا وَتَوَفَّنا مَعَ الأبرارِ

(آل‌عمران: ۱۹۳)

درویش دربارۀ فاء در ابتدای «فاغفر» می‌گوید: «الفاءُ عاطِفَةٌ تَربُطُ المُسَبَّبَ بِالسَّبَبِ»؛ (فای عطفی است که مسبَب (معلول) را به سبب (علت) پیوند می‌دهد) (جدو). دربارۀ ترجمۀ این حرف گفته‌اند:

این فاء آمیزه‌ای از عطف و سببیت است. ازاین‌روی، در ترجمه بهتر است به‌گونه‌ای این حرف ترجمه شود که هم جنبۀ عاطفه‌بودن آن رعایت شود و هم بُعد سببیت. در ترجمۀ این حرف بهتر است از عبارت‌هایی مانند «و به‌سبب آن» و «و به این دلیل» و «و ازاین‌روی» استفاده شود (منبع).

  • يكشنبه ۲۳ آبان ۰۰

مرور ویرایشی (۱۱)؛ بررسی جایگاه «را»ی مفعولی

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۱. رَبَّنَا اغفِر لَنا ذُنوبَنا وَإسرافَنا في أمرِنا

(آل‌عمران: ۱۴۷)

به نظر می‌رسد «را»ی مفعولی را باید حتی‌المقدور بعد از گروه مفعولی آورد. گاه، برخی بدون دلیلی موجه، آن را در میانۀ گروه مفعولی می‌آورند و این از صحت یا دقت کلام می‌کاهد.

در این آیه، فعل «اغفر» دو مفعول دارد: نخست، «ذنوبنا» (ذنوب به‌عنوان هسته و باقی به‌عنوان وابسته)؛ دوم، «إسرافنا في أمرنا» (إسراف به‌عنوان هسته و باقی به‌عنوان وابسته). البته مراد این نیست که این فعل دومفعولی است، بلکه درواقع، چنان‌که پیداست، مفعول دوم با حرف واو به مفعول اول عطف شده است. سخن ما در اینجا ناظر به مفعول دوم است. ظاهراً صحیح‌تر این است که در ترجمه، «را»ی مفعولی بعد از گروه مفعولی بیاید، اما چنان‌که خواهیم دید، برخی مترجمان چنین نکرده‌اند. در اینجا به سه نمونه اشاره می‌کنیم.

  • شنبه ۲۴ مهر ۰۰