۱۵ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «محمد امین ضناوی» ثبت شده است

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۱۵)؛ الاستفتاح

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الاستفتاح

اسلوبی است برای آغازیدن کلام که با «ألا» و «أما» [هر دو بدون تشدید] پدید می‌آید.
مثال: «ألا إنَّ هٰذِهِ الفَتاةَ بِحاجَةٍ إلیٰ مَن يُرشِدُها إلیٰ سَبيلِ الرَّشادِ.»* این جمله را چنین اعراب می‌کنند:
ألا: حرف استفتاح،
إنّ: حرف شبیه به فعل که بر سر مبتدا و خبر می‌آید و اولی را به‌عنوان اسم خود منصوب و دومی را به‌عنوان خبرش مرفوع می‌‌سازد،

  • يكشنبه ۷ آذر ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۱۴)؛ الاستغاثة

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الاستغاثة

ترکیبی ندایی است که در آن از منادا خواسته می‌شود که به فریاد دیگری برسد. این ترکیب تنها با حرف ندای «يا» ایجاد می‌شود، نه دیگر حروف ندا. همچنین با آمدن لام مفتوح، منادا به‌لحاظ لفظی و نه محلی، مجرور می‌شود.

مثال: «يا لَجميلٍ لِكامِلٍ.»* این جمله را چنین اعراب می‌کنند:

يا: حرف ندا برای استغاثه،

لام: حرف جر زائد،

جمیل: [منادا] لفظاً مجرور و محلاً منصوب،

لام: حرف جر،

كامل: مجرور.

گاه لامی که بر سر مستغاث (منادای استغاثه) می‌آید حذف می‌شود و جای خود را به الفی می‌دهد که در انتهای کلمه می‌آید، مانند «يا جميلًا لِكامِلٍ». این جمله را چنین اعراب می‌کنند:

جميلًا: مستغاث، مبنی بر ضمۀ مقدر ، در محل نصب، عامل نصب آن نیز فعل ندای محذوف است،

الف: درعوض لام آمده است.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • يكشنبه ۳۰ آبان ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۱۳)؛ الاستثناء

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الاستثناء

استثنا یعنی خارج‌کردن اسمی از شمول اِسناد. این کار به‌واسطۀ اداتی صورت می‌گیرد که به آن «ادات استثنا» می‌گویند. مستثنا آن‌چیزی است که اِسنادْ جدا از آن رخ می‌دهد.

مثال: «نَجَحَ التَّلاميذُ إلَّا الثَّلاثَةَ الكُسالیٰ.»* در اینجا «الثلاثة الكسالی» مستثنا و منصوب است.

ادوات استثنا از این قرارند: إلّا،‌ غَير، سِویٰ،‌ عَدا، خَلا، حاشا، ليسَ، لا يَكونُ.*


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • سه شنبه ۲۵ آبان ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۱۲)؛ الاستئناف

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الاستئناف

استئناف [یا چنان‌که در فارسی می‌گوییم: استیناف] در لغت یعنی آغازکردن، و در نحو به‌معنای آغازیدنِ جمله‌ای است پس از جداکردن آن از جمله‌های پیشین. این جمله حکم اعرابی مجزایی هم از قبلِ خود دارد.

جملۀ استینافیه پس از «واو» یا «فاء» می‌آید.* این دو [در اصل] حروف عطف هستند که [در موقعیت استیناف] معنای جدایی و آغاز [ازنو] را می‌رسانند؛ مانند «اُدرُس دُروسَكَ وَاكتُب فُروضَكَ»* یا «ألَم تَسأل فَتَنطِقُ»* که در اصل چنین بوده: «فَهيَ تَنطِقُ».

بسیاری از اوقات در جواب شرط، پس از فائی که بر سر این جواب می‌آید، استیناف رخ می‌دهد؛ مانند «فَمَن يُؤمِن بِرَبِّهِ فَلا يَخافُ بَخسًا وَلا رَهَقًا»* که در اصل چنین بوده: «فَهُوَ لا يَخافُ».

لازم است پس از واو یا فای استیناف، مبتدایی بیاید. خبر این مبتدا نیز در پی آن به‌صورت مرفوع می‌آید، چراکه به‌واسطۀ خبر واقع‌شدن برای آن مبتدا، از ماقبل خود جدا شده است.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • دوشنبه ۲۶ مهر ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۱۱)؛ الإدغام، أربع، أربعة عشر، أربعون

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الإدغام

آمیختن یک حرف با حرف هم‌گون آن است و این تنها زمانی رخ می‌دهد که اوّلی ساکن و دومی متحرک باشد، مانند «شَدْدَ: شَدَّ».

أربع، أربعة عشر، أربعون

رک. العدد

  • شنبه ۱۷ مهر ۰۰