ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

أسماء الأفعال

اسم‌هایی هستند با مدلول فعلی. این اسم‌ها هرچند فعل نیستند، همان کار فعل را می‌کنند: فاعل را رفع می‌دهند و چنانچه متعدی باشند، مفعول‌به را منصوب می‌سازند. تفاوت آن‌ها با افعال در این است که فاعل آن‌ها هیچ‌گاه ضمیر بارز نمی‌شود.
اسمِ‌فعل‌ها سه نوع‌اند: ماضی، مضارع و امر.
مشهورترین اسمِ‌فعل‌های ماضی عبارت‌اند از «بُطآنَ»*، «سُرعانَ»*، «شَتّانَ»* و «هَيهاتَ»*.
مشهورترین اسمِ‌فعل‌های مضارع عبارت‌اند از «أُفٍّ»* و «بَخٍّ»*.
مشهورترین اسمِ‌فعل‌های امر نیز ازاین‌قرارند: «إلَيكَ»*، «دونَكَ»، «هاكَ»، «ها»، «رُوَيدًا»*، «حَذارِ»*، «هَلُمَّ»* و «حَيَّ»*.
برخی اسمِ‌فعل‌ها مرتجل هستند* و برخی منقول و برگرفته از مصدر، مانند «رُوَيدَ»، یا از ظرف، مانند «دونَكَ»، یا از جارومجرور، مانند «إليكَ». برخی دیگر نیز برساخته از فعل‌اند، مانند «نَزالِ» که برگرفته از «انزِل» است.
اسمِ‌فعل‌ها برای مفرد، مثنا و جمع، و نیز مذکر و مؤنث یکسان به کار می‌روند و هیچ بخشی از آن‌ها صرف‌پذیر نیست، مگر کاف خطابی که به برخی از آن‌ها می‌چسبد.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).