ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوي

الأسماء الخمسة

عبارت‌اند از «أب، أخ، حَم،‌ فَم و ذو».  علامت اعراب این اسم‌ها نیز چنین است: واو در حالت رفع،‌ الف در حالت نصب، یاء در حالت جر.
مثال: «أصابَ أخوكَ فاهُ في حَضرَةِ أبيكَ وَحَميكَ.»*
اعراب اسامی پنج‌گانه با حرف [یعنی واو و الف و یاء] شروطی دارد ازجمله اینکه نه مصغر باشند و نه به یای متکلم اضافه شده باشند.
مثال: «سَلَّمَ أخي عَلیٰ ذِي الشَّأْنِ.»* این جمله را چنین اعراب می‌کنند:

أخي: فاعل و مرفوع که علامت رفع آن ضمه‌ای است مقدر که بر سر حرفِ پیش از یاء آمده است، چراکه آن حرف، خود، حرکتی متناسب [با موقعیتش] داشته است [در اینجا کسره].
ذي: اسمی است مجرور که علامت جر آن یاء است،‌ زیرا از اسم‌های پنج‌گانه است.
علامت‌های اعراب اسم‌های پنج‌گانه به‌این‌شرح است:
رفع (و): أبٌ: أبوك، أخٌ: أخوك، حَمٌ: حَموك، فَمٌ: فوك، ذو: ذو.
نصب (ا): أبٌ: أباك، أخٌ: أخاك، حَمٌ: حَماك، فَمٌ: فاك، ذو: ذا.
جر (ي): أبٌ: أبيك، أخٌ: أخيك، حَمٌ: حَميك؛ فَمٌ: فيك؛ ذو: ذي.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).