ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الاستفتاح

اسلوبی است برای آغازیدن کلام که با «ألا» و «أما» [هر دو بدون تشدید] پدید می‌آید.
مثال: «ألا إنَّ هٰذِهِ الفَتاةَ بِحاجَةٍ إلیٰ مَن يُرشِدُها إلیٰ سَبيلِ الرَّشادِ.»* این جمله را چنین اعراب می‌کنند:
ألا: حرف استفتاح،
إنّ: حرف شبیه به فعل که بر سر مبتدا و خبر می‌آید و اولی را به‌عنوان اسم خود منصوب و دومی را به‌عنوان خبرش مرفوع می‌‌سازد،
هذه: اسم إن، مبنی و در محل نصب،
الفتاة: بدل یا عطف بیان،
بحاجة: جار و مجرور [متعلق به خبر محذوف]،
إلی: حرف جر،
مَن: اسم موصول،‌ مبنی و در محل جر به حرف جر،
يرشد: فعل مضارع و مرفوع که فاعل آن ضمیر مستتر است، همان ضمیری که به موصول برمی‌گردد [ضمیر عائد]،
ها: ضمیر متصل، مبنی و در محل نصب به‌دلیل مفعول‌به‌بودن،
إلی سبيل: جار و مجرور [متعلق به يرشد]،
الرشاد: مضاف‌الیه.
جملۀ «يرشدها إلی سبيل الرشاد» نیز صلۀ موصول است و محلی از اعراب ندارد.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).