عربی‌های حافظ (۱۳)

۲. مَتیٰ ما تَلقَ مَن تَهویٰ دَعِ الدُّنيا وأهمِلها

۷. الدنيا: مؤنثِ «أدنیٰ» و اسم تفضیل است. برخی آن را برگرفته از ریشۀ «دن‌و» با مصدر «دُنُوّ» به‌معنای قرب و نزدیکی دانسته‌اند (غني). براین‌اساس، «أدنیٰ» و «دُنيا» را می‌توان «نزدیک‌تر» معنا کرد، یعنی عالَمی که از عالَم آخرت نزدیک‌تر است. برخی نیز آن را برگرفته از ریشۀ «دن‌ء» با مصدر «دِناءَة» به‌معنای فرومایگی می‌دانند که در این‌صورت به برتری آخرت بر دنیا اشاره دارد.

در روایتی چنین آمده که روزی کسی از امام علی علیه‌السلام پرسید: «چرا دنیا را دنیا نامیده‌اند؟» و ایشان در پاسخ گفتند: «إنَّما سُمّيَتِ الدُّنيا دُنيا لِأنَّها أدنىٰ مِن كُلِّ شَيء.» این روایت در دو جای کتاب بحار الانوار ذکر شده است: نخست، ‌جلد ۱۰، صفحۀ ۱۲؛ دوم، جلد ۵۴، صفحۀ ۳۵۵. طرفه اینکه مترجم کتاب، مرحوم محمدباقر کمره‌ای در موضع نخست، «أدنیٰ» را به‌معنای «پست‌تر» گرفته و در موضع دوم به‌معنای «نزدیک‌تر».

(ویرایش: ۲۳آبان۱۴۰۰)