ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الأحرف المشبهة بالأفعال

حروف شبیه به فعل عبارت‌اند از «إنّ» و هم‌ردیف‌هایش*. این حروف را به سه دلیل همانند فعل دانسته‌اند: نخست اینکه همراه اسم‌اند، یعنی بر سر مبتدا می‌آیند؛ دوم اینکه معنای فعلی دارند، ازجمله تأکید و تشبیه؛ سوم اینکه ترکیبشان [عمدتاً] سه‌حرفی است.

این حروف هم بر سر مبتدا می‌آیند و هم بر سر خبر، اما تنها هنگامی بر سر خبر می‌آیند که خبر جار و مجرور یا ظرف باشد، مانند «إنَّ في كُلِّ بَيتٍ سِرًّا»*. این جمله را چنین اعراب می‌کنند:
إن: حرف شبیه به فعل (بر سر مبتدا و خبر می‌آید و اولی را به‌عنوان اسم خود، منصوب می‌سازد و دومی را به‌عنوان خبر خود، مرفوع)،

في: حرف جر، متعلق به خبر محذوف (مَوجودٌ)،

كل: اسم مجرور به «في»‌ که علامت جرِ آن کسره‌ای است که در پایانش نمایان شده. نیز مضاف است،

بيت: مضاف‌الیه و مجرور که علامت جر آن کسره‌ای است که در پایانش نمایان شده،

سرًا: اسم إن و منصوب که علامت نصب آن فتحه‌ای است که در پایانش نمایان شده.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).