مروری ویرایشی بر ترجمه‌های متون دینی

الف. ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

ملاحظه: در اکثر دعاهای قرآنی و دیگر ادعیۀ مأثور، خداوند متعال را با واژۀ «رب» خطاب می‌کنیم. بیشترِ ما فارسی‌زبانان ترجمۀ این واژه را «پروردگار» می‌دانیم، به‌معنای پرورش‌دهنده. اینکه چرا چنین ترجمه‌ای تا این اندازه در ذهن‌ها جا افتاده است جای بررسی دارد، اما آنچه به‌هرحال در اینجا باید مدنظر داشت این است که «پروردگار» ترجمۀ رسایی برای واژۀ «رب» نیست. «رب» را باید به‌معنای مالک و صاحب‌اختیار دانست، نه پرورش‌دهنده، و این دو تفاوت چشمگیری دارند. دراین‌باره می‌توانید رجوع کنید به توضیحات استاد معظم، دکتر حمیدرضا مستفید، در پنجمین قسمت از شرح ادبی و لغوی سورۀ مبارک ناس. (از اینجا بشنوید [نیازمند فیلترشکن]).

سورۀ بقره

۱. رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النّارِ (بقره: ۲۰۱)

بررسی ترجمۀ فعل «قِ»

۲. رَبَّنَا أفرِغ عَلَينا صَبرًا وَثَبِّت أقدامَنا وَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ (بقره: ۲۵۰)

بررسی ترجمۀ فعل «أفرغ»

۳. رَبَّنا لا تُؤاخِذنا إن نَسينا أو أخطَأنا (بقره: ۲۸۶)

بررسی ترجمۀ فعل «لا تؤاخذنا»

۴. رَبَّنا وَلا تَحمِل عَلَينا إصرًا كَما حَمَلتَهُ عَلَى الَّذينَ مِن قَبلِنا (بقره: ۲۸۶)

بررسی ترجمۀ فعل «لا تحمل»

۵. رَبَّنا وَلَا تُحَمِّلنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ (بقره: ۲۸۶)

بررسی ترجمۀ حرف «بـ» (۱)

۶. وَاعفُ عَنّا وَاغفِر لَنا وَارحَمنا (بقره: ۲۸۶)

بررسی ترجمۀ «اغفر لنا» و «ارحمنا»

سورۀ آل‌عمران

۷. رَبَّنا لا تُزِغ قُلوبَنا بَعدَ إذ هَدَيتَنا وَهَب لَنا مِن لَّدُنكَ رَحمَةً (آل‌عمران: ۸)

بررسی جایگاه قیدِ «بعد إذ هديتنا»

۸. رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (آل‌عمران: ۱۶)

بررسی ترجمۀ حرف «إنّ»

۹. رَبِّ هَب لي مِن لَّدُنكَ ذُرّيَّةً طَيِّبَةً (آل‌عمران: ۳۸)

بررسی ترجمۀ فعل «هَب»

۱۰. رَبَّنا آمَنّا بِما أنزَلتَ وَاتَّبَعنَا الرَّسولَ فَاكتُبنا مَعَ الشّاهِدينَ (آل‌عمران: ۵۳)

بررسی ترجمۀ لفظ «مع»

۱۱. رَبَّنَا اغفِر لَنا ذُنوبَنا وَإسرافَنا في أمرِنا (آل‌عمران: ۱۴۷)

بررسی جایگاه «را»ی مفعولی

۱۲. رَبَّنا فَاغفِر لَنا ذُنوبَنا وَكَفِّر عَنّا سَيِّئاتِنا وَتَوَفَّنا مَعَ الأبرارِ (آل‌عمران: ۱۹۳)

بررسی ترجمۀ حرف «فـ»

۱۳. رَبَّنا وَآتِنا ما وَعَدتَّنا عَلىٰ رُسُلِكَ وَلا تُخزِنا يَومَ القيامَةِ (آل‌عمران: ۱۹۴)

بررسی ترجمۀ فعل «وعدتنا»

سورۀ نساء

۱۴. رَبَّنَا أخرِجنا مِن هٰذِهِ القَريَةِ الظّالِمِ أهلُها وَاجعَل لَّنا مِن لَّدُنكَ وَليًّا وَاجعَل لَّنا مِن لَّدُنكَ نَصيرًا (نساء: ۷۵)

بررسی ترجمۀ فعل «اجعل»

سورۀ مائده

۱۵. رَبِّ إنّي لا أملِكُ إلّا نَفسي وَأخي فَافرُق بَينَنا وَبَينَ القَومِ الفاسِقينَ (مائده: ۲۵)

بررسی ترجمۀ فعل «أملك»

۱۶. رَبَّنا آمَنّا فَاكتُبنا مَعَ الشّاهِدينَ (مائده: ۸۳)

بررسی ترجمۀ فعل «آمنّا»

۱۷. اللّهُمَّ رَبَّنا أنزِل عَلَينا مائِدَةً مِّنَ السَّمَاءِ تَكونُ لَنا عيدًا لِّأوَّلِنا وَآخِرِنا وَآيَةً مِّنكَ وَارزُقنا وَأنتَ خَيرُ الرّازِقينَ (مائده: ۱۱۴)

بررسی ترجمۀ حرف «علیٰ»

سورۀ اعراف

۱۸. رَبَّنا ظَلَمنا أنفُسَنا وإِن لَّم تَغفِر لَنا وَتَرحَمنا لَنَكونَنَّ مِنَ الخاسِرينَ (اعراف: ۲۳)

بررسی ترجمۀ فعل «لنکونن»

۱۹. رَبَّنا لا تَجعَلنا مَعَ القَومِ الظّالِمينَ (اعراف: ۴۷)

بررسی ترجمۀ فعل «لا تجعل»

۲۰. رَبَّنَا افتَح بَينَنا وَبَينَ قَومِنا بِالحَقِّ وَأنتَ خَيرُ الفاتِحينَ (اعراف: ۸۹)

بررسی ترجمۀ اسم پس از صفت عالی

۲۱. رَبَّنا أفرِغ عَلَينا صَبرًا وَتَوَفَّنا مُسلِمينَ (اعراف: ۱۲۶)

بررسی ترجمۀ جمع به مفرد

۲۲. رَبِّ اغفِر لي وَلِأخي وَأدخِلنا في رَحمَتِكَ وَأنتَ أرحَمُ الرّاحِمينَ (اعراف: ۱۵۱)

بررسی ترجمۀ حرف «في»

۲۳. وَاكتُب لَنا في هٰذِهِ الدُّنيا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ (اعراف: ۱۵۶)

بررسی ترجمۀ فعل «اکتب»

۲۴. سُبحانَكَ اللّهُمَّ (یونس: ۱۰)

بررسی ترجمۀ «سبحانك»

۲۵.