۱۲ مطلب با موضوع «واگویه‌ها :: صلح‌جو، نکته‌های ویرایش» ثبت شده است

واگویه‌ها (۱۲)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۱۲ و پایانی)

۳۴. دقت کنیم هیچ کلمه یا اصطلاحی صرفاً به لاتینی در متن نیاید. به‌عبارت‌دیگر، اگر لازم بود کلمه یا اصطلاحی به لاتینی در متن بیاید، باید حتماً صورت فارسی آن نیز داده شود تا بتوان در صورت لزوم، آن را در نمایه قرار داد.

۳۵. مراجعه‌کننده به‌هیچ‌وجه نباید به‌صِرف ندانستن صورت‌های دیگر یک نام، از دستیابی به اطلاعات دربارۀ آن محروم بماند. مثلاً در کتابی دربارۀ تاریح اسلام، نام حضرت محمد ممکن است به‌صورت‌های محمد، پیامبر، پیعمبر، فرستاده، مصطفی و رسول آمده باشد. همۀ این‌ها باید ذیل یک نام (مثلاً محمد) گرد آیند و بقیۀ صورت‌ها به آن ارجاع شوند و درنتیجه، شمارۀ تمام صفحات فقط ذیل محمد بیاید.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • چهارشنبه ۲۶ آبان ۰۰

واگویه‌ها (۱۱)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۱۱)

۳۱. این روزها «را»ی پس از فعل در سخنرانی‌ها و گفت‌وگوی مردم زیاد شده است. اگر یکی از نشانه‌های سلامت نثر را نزدیکی آن به زبان گفتار بدانیم، باید در این باره تأمل کنیم.

۳۲. جلوگیری از بدخوانی جزو نقش‌های تعریف‌شدۀ ویرگول نیست. به‌طور کلی، نثر معیوب را نمی‌توان با نشانه‌گذاری اصلاح کرد.

۳۳. بااینکه در ایران قانون حق نشر چندان رعایت نمی‌شود، ویراستار وظیفه دارد در مواردی که احتمال شکایت وجود دارد، مواظب این مسئله باشد.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • سه شنبه ۲۷ مهر ۰۰

واگویه‌ها (۱۰)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۱۰)

۲۸. برخی از ویراستاران گمان می‌کنند زبان درست یعنی زبان معیار. به‌هیچ‌وجه چنین نیست. زبان معیار زبانی است که به‌دلیل داشتن برخی از ویژگی‌ها (در برابر سایر زبان‌های رایج کشور) انتخاب شده است تا افراد و اقوام گوناگون در ارتباط رسمی،‌ آن را به کار ببرند، چه در گفتار و چه در نوشتار.

۲۹. همان‌طور که ویراستار موظف است تکرارهای ملال‌آور را خذف کند، فشردگی‌ها و موجزنویسی‌ها را نیز باید باز کند، مشروط بر اینکه سبک آسیب نبیند.

۳۰. تا آنجا که به ویرایش مربوط می‌شود، جای «را» بلافاصله پس از مفعول صریح است. بااین‌همه، آیندۀ کاربرد «را» و اینکه بتواند به‌دنبال واحدهای مفعولی بلندتر بیاید نامعلوم است.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • يكشنبه ۱۸ مهر ۰۰

واگویه‌ها (۹)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۹)

۲۵. ویراستاران دقت کنند که کارشان فقط درست‌کردن جمله‌های نادرست نیست؛ هرس جمله‌های زائد نیز بخشی از کار ویراستار است.

۲۶. به‌طور کلی، برای جانداران در حالت جمع، فعل جمع و برای بی‌جان‌ها فعل مفرد به کار می‌بریم. اما این قاعده همواره جزم و جفت نیست. چنانچه احساس ما به چیزی بی‌جان از نوع احساسمان به نوع جاندار باشد، با آن شیء همان رفتاری را می‌کنیم که با جانداران؛ مثلاً می‌گوییم گل‌ها پژمردند، درخت‌ها خشک شدند، شهرها ویران شدند، روستاها آباد شدند و بشکه‌ها سوراخ شدند. محمدرضا باطنی در کتاب توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی امروز (امیرکبیر، ۱۳۴۸) آورده است [که] زبان فارسی در مقولۀ بی‌جان دارای دو امکان است: مفرد و جمع. یعنی هم می‌توان گفت: «درخت‌ها خشک شد» و هم «درخت‌ها خشک شدند».

۲۷. بیرون‌آوردن جمله از وضعیت ابهام وظیفۀ ویراستار است، اما ویراستار باید پوشیدگی و ابهام عمدی را بشناسد و آن را تغییر ندهد.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • چهارشنبه ۷ مهر ۰۰

واگویه‌ها (۸)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۸)

۲۲. کلیشه‌ها سخت‌جان‌ترین بخش زبان‌اند. البته کلیشه‌ها بخش تقریباً مردۀ زبان و ازنظر اطلاع‌رسانی و تأثیرگذاری بسیار ضعیف‌اند. بنابراین به‌منظور مؤثرترکردن کلام، می‌توان قدری از آن‌ها فاصله گرفت، اما این فاصله‌گرفتن نباید چنان باشد که سبک‌وسیاق را در هم بریزد. چنانچه در متنی در این کار افراط شده باشد، وظیفۀ ویراستار است که نویسنده را آگاه کند.

۲۳. «قرون وسطی» را به «سده‌های میانه» تبدیل کردیم. چه خوب. اما نمی‌دانم با صفت «قرون وسطایی» چه باید کرد. برخی از مهندسی‌های زبان در جایی به بن‌بست می‌خورد که به‌هیچ‌وجه قابل‌پیش‌بینی نیست. در دست‌کاری زبان باید دقت کرد.

۲۴. اکنون برخی از نویسندگان و ویراستاران به‌شدت در حال تنوین‌زدایی از زبان فارسی‌اند. البته منظور دست‌کاری‌های رسم‌الخطی نظیر تبدیل «مثلاً» به «مثلن» نیست؛ منظور فرار از «مثلاً» و افتادن به دام «برای مثال» است که خود گرته‌ای است از «for example» انگلیسی. این بدان معنی نیست که به‌کاربردن «برای مثال» غلط است، بلکه مراد این است که از تنوین نهراسیم، زیرا دیگر بخشی از زبان فارسی شده است.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • سه شنبه ۳۰ شهریور ۰۰