واگویه‌ها (۷)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۷)

۱۹. علت وجودی پانوشت تفاوت موضوعی با متن است. اگر مطلب پانوشت درباب همان موضوعی باشد که متن از آن سخن می‌گوید، دلیلی برای قرارگرفتن در پای صفحه ندارد و بهتر است در متن باشد.

۲۰. پانوشت عملکردی دوگانه دارد: ازیک‌سو از گسیخته‌شدن مطلب جلوگیری می‌کند و نمی‌گذارد انسجام بحث از میان برود و ازسوی‌دیگر نارسایی اطلاعاتی خواننده را جبران می‌کند و او را برای درک کامل موضوع مجهز می‌سازد.

۲۱. اگر از من بخواهند آزاردهنده‌ترین اداواطوار موجود در برخی نوشته‌های امروز را نام ببرم، خواهم گفت: پانوشت بیجا. پانوشت نالازم خواننده را بور می‌کند و گاه او را تا حد نثارکردن بدوبیراه به نویسنده پیش می‌برد. [...] ویراستاران این روزها باید متوجه این موضوع باشند و این‌گونه پانوشت‌های مزاحم را حذف کنند.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • چهارشنبه ۲۴ شهریور ۰۰

مرور ویرایشی (۷)؛ بررسی جایگاه قیدِ «بعد إذ هديتنا»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۷. رَبَّنا لا تُزِغ قُلوبَنا بَعدَ إذ هَدَيتَنا وَهَب لَنا مِن لَّدُنكَ رَحمَةً

(آل‌عمران: ۸)

عبارت «بعد إذ هديتنا» را عمدۀ مترجمان، و شاید همگی آنان، به‌صورت قیدی ترجمه کرده‌اند: «پس از آن كه هدايتمان كردى» (بهرام‌پور و خرمشاهی)، «پس از آنکه ما را هدایت کردی»‌ (صادقی تهرانی، فولادوند و قرائتی) و دیگر موارد مشابه. اما بر سر اینکه این قید در کجای جملۀ اصلی قرار گیرد، اتفاق‌نظر چندانی نیست و دست‌کم سه گونه انتخاب را می‌توان برشمرد:

  • دوشنبه ۲۲ شهریور ۰۰

عربی‌های فارسی (۸)؛ متی ما

عربی‌های حافظ (۸)

۲. مَتیٰ ما تَلقَ مَن تَهویٰ دَعِ الدُّنيا وأهمِلها

۱. متی: از ظروف زمان در عربی است که به دو صورت می‌آید: ۱. اسم استفهام (کِی؟ چه زمانی؟)؛ ۲. اسم شرط (هرگاه). پیداست که آنچه در این مصرع آمده صورت دوم است. این اسم شرط از ادوات شرط جازم است که دو فعلِ مضارع پس از خود را مجزوم می‌سازد: «اِسمُ شَرطٍ يَجزِمُ فِعلَينِ مُضارِعَينِ مَعًا: مَتىٰ تَزُرني أزُركَ» (غني). نیز معنای ظرفی دارد، در اینجا: ظرف زمان.

۲. ما: از حروف زائد و غیرکافّه است. پس نه «متی» را از عمل بازمی‌دارد (معص) و نه در ترجمه نمودی می‌یابد.

ویرایش: ۲مهر۱۴۰۰

  • يكشنبه ۲۱ شهریور ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۷)؛ أحرف الزيادة

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

أحرف الزيادة

همان‌گونه که گاه در بنای کلمات، برخی حروف هجایی، مانند سین و همزه و لام، افزوده می‌شود، حروف معانی (مانند حروف جر) را نیز گاه به کلام می‌افزایند. مراد از زیادتِ حروفِ معانی گاه تأکید است و گاه مبالغه، حصر یا مواردی ازاین‌قبیل، که یا معنایی را می‌رساند یا تسهیلگر تلفظ است.
حروف زیادت عبارت است از باء*، لام*، مِن*، کاف*، تاء، أن*، إن*، ما* و لا*.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • يكشنبه ۱۴ شهریور ۰۰

واگویه‌ها (۶)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۶)

۱۶. شاید نقش «و» در آغاز جمله را بتوان جداسازی بیشتر از معمول جمله از جملۀ قبلی‌اش دانست. جمله‌ها اصولاً از هم جدایند، اما جمله‌ای که با «و» آغاز می‌‌شود اندکی بیشتر از معمول از جملۀ قبلی‌اش جداست. گاه این تفکیک در حدی است که می‌توان آن را پاراگراف جدیدی تلقی کرد. [...] نه‌فقط جمله، برحی از پاراگراف‌ها و حتی کل داستان ممکن است با «و» آغاز شود. به یاد بیاوریم داستان امیرارسلان نامدار را که با این جمله آغاز می‌شود: «و اما راویان اخبار و ناقلان آثار...».

  • جمعه ۱۲ شهریور ۰۰