عربی‌های فارسی (۲)؛ یا أيُّها

عربی‌های حافظ (۲)

۱. ألا يا أيُّها السّاقي أدِر كَأسًا وَناوِلها

۲. يا: دسته‌ای دیگر از حروف معانی در عربی، حروف ندا هستند که «يا» یکی از آن‌هاست. «يا» را عموماً «ای» ترجمه کرده‌اند.
۳. أيها: دهخدا دربارۀ این کلمه چنین می‌نویسد: «این کلمه را در فصل میان حرف ندا و منادا آورند و در این‌صورت، منادا را هم مرفوع و هم منصوب خوانند.» ناگفته نماند که این کلمه را برای منادای مذکر به کار می‌برند و برای مؤنث، از «أيتها» استفاده می‌کنند.

  • پنجشنبه ۲۱ مرداد ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۲)؛ الإثبات

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الإثبات

اگر کسی چیزی را ثابت کند و بر آن صحه بگذارد، یعنی به وجود آن حکم کند، سخنش از نوع اثبات است، مانند «الدَّرسُ مُهِمٌّ» که جمله‌ای است مثبت. متضاد اثبات نیز نفی است، مانند «الاحتيالُ لا يَنفَعُ»* که جمله‌ای است منفی.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • چهارشنبه ۲۰ مرداد ۰۰

واگویه‌ها (۱)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۱)

۱. بهتر است نویسندگان توانا بدون نگرانی دربارۀ سهوهای احتمالی، راحت و روان بنویسند و برطرف‌کردن اشتباهات را بگذارند برای ویراستارها که وظیفه‌شان نه لذت‌بردن از متن که خواندن آن به‌شیوۀ ملانقطی است. به‌نظر من این را هم می‌توان نوعی تقسیم کار میان نویسنده و ویراستار دانست.

۲. اعراب‌گذاری نابجا دست‌کم‌گرفتن خواننده و موجب اتلاف وقت در خواندن است.

۳. کسرۀ نحوی بسیار مهم‌تر از کسرۀ صرفی است. به‌عبارت‌دیگر، ما کسره‌ها را به کار می‌بریم تا خواننده جمله را درست بخواند، نه کلمه را. فرض این است که خوانندۀ فارسی‌زبان تلفظ کلمات را می‌داند.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • سه شنبه ۱۹ مرداد ۰۰

مرور ویرایشی (۱)؛ ترجمۀ فعل «قِ»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱. رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النّارِ

(بقره: ۲۰۱)

بیشترِ مترجمان فعل امر «قِ» از ریشۀ «وقی» را در این آیه به «نگه دار» برگردانده‌اند. اما این فعل به این‌صورت و در این معنا، برای فارسی‌زبانان، کمی غریب به نظر می‌رسد. به‌عبارت‌دیگر، کمتر شنیده‌ایم یا اصلاً نشنیده‌ایم که کسی بگوید: «فلان کسْ دیگری را از فلان چیز نگه داشت.» به همین خاطر شاید بتوان این ترجمه را به‌لحاظ ویرایشی، تاحدی گرته‌بردارانه دانست.

در مقابل، برخی مترجمان متوجه این نارسایی شده‌اند و کوشیده‌اند به‌نحوی از آن بپرهیزند. خرم‌دل با افزودن واژۀ «محفوظ» به ترکیب فعل، آن را «(محفوظ) نگه دار» ترجمه کرده است. صادقی تهرانی و فولادوند نیز در روشی مشابه، واژۀ «دور» را در ترجمه‌شان در کمانک آورده‌اند. اما خرمشاهی ترجیح داده این‌گونه بگوید: «در امان بدار.»

تکمله: توضیحی دربارۀ واژۀ «الدنیا»

ویرایش: (۲۳آبان۱۴۰۰)

  • دوشنبه ۱۸ مرداد ۰۰

عربی‌های فارسی (۱)؛ ألا

عربی‌های حافظ (۱)

۱. ألا يا أيُّها السّاقي أدِر كَأسًا وَناوِلها

۱. ألا: یکی از حروف معانی در عربی، حرف تنبیه و استفتاح.

«ألا: حَرفٌ يُفتَتَحُ بِهِ الكَلامُ لِلتَّنبيهِ» (مخص)؛ (حرفی است که برای آگا‌ه‌ساختن، کلام را با آن می‌آغازند).

مترجمان قرآن کریم در ترجمۀ آیات مشتمل بر این واژه، از چنین برابرهایی استفاده کرده‌اند: هان، بدان، آگاه باش.

  • يكشنبه ۱۷ مرداد ۰۰