واگویه‌ها (۴)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۴)

۱۰ تشخیص واژه و اصطلاح از ملزومات ویرایش است. اصطلاحات در سراسر متن باید یکسان باشد، اما واژه‌های مترادف را می‌توان به‌جای هم به کار گرفت.

۱۱. عبارت‌هایی چون «بازاندیشی انقلاب ایران»، «بازاندیشی اقتصاد دولتی» یا «بازاندیشی زبان فارسی» درست نیست. [...] صورت درست آن‌ها باید با حرف اضافه به کار رود: بازاندیشی به انقلاب ایران و بازاندیشی به زبان فارسی.

۱۲. هرچند ناشران یا نویسندگان ایرانی دربارۀ مطالب روی جلد و عنوان کتاب با ویراستار مشورت نمی‌کنند، اگر ویراستار نوع پدیدآورندگی را در کتابی نادرست بداند، باید آن را با ناشر یا نویسنده در میان بگذارد؛ مثلاً اگر کسی کتابی دربارۀ موضوعی علمی یا ادبی نوشته و در آن به توصیف مفاهیم آن موضوع پرداخته و در این کار نقل‌قول‌هایی مستقیم یا غیرمستقیم از دیگران آورده و مآخذ آن را نیز داده است، بدون شک، کار او تألیف است نه تدوین یا گردآوری. به‌هرحال نظردادن دربارۀ نوع فعالیت پدیدآورنده از وظایف ویراستار در معنای وسیع این کلمه است.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • دوشنبه ۱ شهریور ۰۰

مرور ویرایشی (۴)؛ ترجمۀ فعل «لا تحمل»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۴. رَبَّنا وَلا تَحمِل عَلَينا إصرًا كَما حَمَلتَهُ عَلَى الَّذينَ مِن قَبلِنا

(بقره: ۲۸۶)

عموم مترجمان در ترجمۀ فعل «لا تحمل» از برابرهای فارسیِ «مگذار»، «منه» و «قرار مده» استفاده کرده‌اند. تفاوت در اینجاست که برخی به همین مقدار اکتفا کرده و درنتیجه ترجمه‌ای گرته‌بردارانه به دست داده‌اند، و برخی دیگر با افزودن واژگانی به این ترکیب، ترجمه‌ای مفهوم‌تر ارائه کرده‌اند.
گروه اولْ جملۀ «لا تحمل علينا إصرًا» را این‌گونه برگردانده‌اند: «تكليف گران بر ما منه» (آیتی)، و «تکلیف سنگینى بر ما قرار مده» (قرائتی و مکارم شیرازی). این ترجمه‌ها دست‌کم در نگاه نخست قدری نامفهوم‌اند. امروزه کمتر کسی به صاحب‌کار یا رئیس یا خلاصه مافوق خود می‌گوید: «تکلیف سنگینی بر من قرار نده/منه.» گویی این جمله کلمه یا کلماتی کم دارد.

  • يكشنبه ۳۱ مرداد ۰۰

عربی‌های فارسی (۴)؛ أدِر

عربی‌های حافظ (۴)

۱. ألا يا أيُّها السّاقي أدِر كَأسًا وَناوِلها

۵. أدر: فعل امر از ریشۀ «دور» است در باب اِفعال (أدارَ، يُديرُ، أدِر، إدارةً). در معنای «أدارَ» (صیغۀ یکم ماضی) گفته‌اند: «جَعَلَهُ يَدورُ»؛ (آن را به گردش درآورد) (معص).

از همین ریشه و باب، واژۀ «تُديرونَها» در قرآن کریم آمده است (بقره: ۲۸۲).

  • شنبه ۳۰ مرداد ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۴)؛ اثنا عشر، اثنان، اثنتان، و الأجوف

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

اثنا عشر، اثنان، اثنتان

اعدادِ اثنان و اثنتان، و اثنین و اثنتین زیرمجموعۀ «ملحقات مثنی» هستند. اما عدد اثنا عشر توضیحات بخصوصی دارد که در بحث عدد به آن می‌پردازیم.

الأجوف

افعال معتل‌العین* را اجوف می‌نامند، مانند «سالَ»، «مالَ»، «حالَ».


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • جمعه ۲۹ مرداد ۰۰

واگویه‌ها (۳)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۳)

۷. در اروپا و آمریکا این کار [بازبینی نهایی متن] از وظایف نویسنده است، اما در ایران،‌ برخی از نویسنده‌ها این وظیفه را قبول ندارند و برخی دیگر توانایی انجام‌دادن آن را ندارند. بنابراین، این کارها معمولاً به دوش ویراستار و نمونه‌خوان می‌افتد.

۸. ویراستار لزوماْ نمونه‌خوان خوبی نیست. وظیفۀ ویراستار دیدن کلمه و وظیفۀ نمونه‌خوان دیدن تک‌تک حروف آن است.

۹. مترجمان نباید از گرته‌برداری‌های لازم بپرهیزند و ویراستاران نیز نباید آنان را از این کار بترسانند. ما همچنان به گرته‌برداری نیاز داریم.
نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • چهارشنبه ۲۷ مرداد ۰۰