فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۸)؛ الأحرف المشبهة بالأفعال

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الأحرف المشبهة بالأفعال

حروف شبیه به فعل عبارت‌اند از «إنّ» و هم‌ردیف‌هایش*. این حروف را به سه دلیل همانند فعل دانسته‌اند: نخست اینکه همراه اسم‌اند، یعنی بر سر مبتدا می‌آیند؛ دوم اینکه معنای فعلی دارند، ازجمله تأکید و تشبیه؛ سوم اینکه ترکیبشان [عمدتاً] سه‌حرفی است.

این حروف هم بر سر مبتدا می‌آیند و هم بر سر خبر، اما تنها هنگامی بر سر خبر می‌آیند که خبر جار و مجرور یا ظرف باشد، مانند «إنَّ في كُلِّ بَيتٍ سِرًّا»*. این جمله را چنین اعراب می‌کنند:

  • جمعه ۲۶ شهریور ۰۰

واگویه‌ها (۷)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۷)

۱۹. علت وجودی پانوشت تفاوت موضوعی با متن است. اگر مطلب پانوشت درباب همان موضوعی باشد که متن از آن سخن می‌گوید، دلیلی برای قرارگرفتن در پای صفحه ندارد و بهتر است در متن باشد.

۲۰. پانوشت عملکردی دوگانه دارد: ازیک‌سو از گسیخته‌شدن مطلب جلوگیری می‌کند و نمی‌گذارد انسجام بحث از میان برود و ازسوی‌دیگر نارسایی اطلاعاتی خواننده را جبران می‌کند و او را برای درک کامل موضوع مجهز می‌سازد.

۲۱. اگر از من بخواهند آزاردهنده‌ترین اداواطوار موجود در برخی نوشته‌های امروز را نام ببرم، خواهم گفت: پانوشت بیجا. پانوشت نالازم خواننده را بور می‌کند و گاه او را تا حد نثارکردن بدوبیراه به نویسنده پیش می‌برد. [...] ویراستاران این روزها باید متوجه این موضوع باشند و این‌گونه پانوشت‌های مزاحم را حذف کنند.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • چهارشنبه ۲۴ شهریور ۰۰

فرستهٔ محذوف (۲)

شبه‌شرح‌حال (یادداشت‌های محفوظ) ۱

  • سه شنبه ۲۳ شهریور ۰۰

مرور ویرایشی (۷)؛ بررسی جایگاه قیدِ «بعد إذ هديتنا»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۷. رَبَّنا لا تُزِغ قُلوبَنا بَعدَ إذ هَدَيتَنا وَهَب لَنا مِن لَّدُنكَ رَحمَةً

(آل‌عمران: ۸)

عبارت «بعد إذ هديتنا» را عمدۀ مترجمان، و شاید همگی آنان، به‌صورت قیدی ترجمه کرده‌اند: «پس از آن كه هدايتمان كردى» (بهرام‌پور و خرمشاهی)، «پس از آنکه ما را هدایت کردی»‌ (صادقی تهرانی، فولادوند و قرائتی) و دیگر موارد مشابه. اما بر سر اینکه این قید در کجای جملۀ اصلی قرار گیرد، اتفاق‌نظر چندانی نیست و دست‌کم سه گونه انتخاب را می‌توان برشمرد:

  • دوشنبه ۲۲ شهریور ۰۰

عربی‌های فارسی (۷)؛ متی ما

عربی‌های حافظ (۷)

۲. مَتیٰ ما تَلقَ مَن تَهویٰ دَعِ الدُّنيا وأهمِلها

۱. متی: از ظروف زمان در عربی است که به دو صورت می‌آید: ۱. اسم استفهام (کِی؟ چه زمانی؟)؛ ۲. اسم شرط (هرگاه). پیداست که آنچه در این مصرع آمده صورت دوم است. این اسم شرط از ادوات شرط جازم است که دو فعلِ مضارع پس از خود را مجزوم می‌سازد: «اِسمُ شَرطٍ يَجزِمُ فِعلَينِ مُضارِعَينِ مَعًا: مَتىٰ تَزُرني أزُركَ» (غني). نیز معنای ظرفی دارد، در اینجا: ظرف زمان.

۲. ما: از حروف زائد و غیرکافّه است. پس نه «متی» را از عمل بازمی‌دارد (معص) و نه در ترجمه نمودی می‌یابد.

ویرایش: ۲مهر۱۴۰۰

  • يكشنبه ۲۱ شهریور ۰۰