واگویه‌ها (۱۲)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۱۲ و پایانی)

۳۴. دقت کنیم هیچ کلمه یا اصطلاحی صرفاً به لاتینی در متن نیاید. به‌عبارت‌دیگر، اگر لازم بود کلمه یا اصطلاحی به لاتینی در متن بیاید، باید حتماً صورت فارسی آن نیز داده شود تا بتوان در صورت لزوم، آن را در نمایه قرار داد.

۳۵. مراجعه‌کننده به‌هیچ‌وجه نباید به‌صِرف ندانستن صورت‌های دیگر یک نام، از دستیابی به اطلاعات دربارۀ آن محروم بماند. مثلاً در کتابی دربارۀ تاریح اسلام، نام حضرت محمد ممکن است به‌صورت‌های محمد، پیامبر، پیعمبر، فرستاده، مصطفی و رسول آمده باشد. همۀ این‌ها باید ذیل یک نام (مثلاً محمد) گرد آیند و بقیۀ صورت‌ها به آن ارجاع شوند و درنتیجه، شمارۀ تمام صفحات فقط ذیل محمد بیاید.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • چهارشنبه ۲۶ آبان ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۱۳)؛ الاستثناء

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الاستثناء

استثنا یعنی خارج‌کردن اسمی از شمول اِسناد. این کار به‌واسطۀ اداتی صورت می‌گیرد که به آن «ادات استثنا» می‌گویند. مستثنا آن‌چیزی است که اِسنادْ جدا از آن رخ می‌دهد.

مثال: «نَجَحَ التَّلاميذُ إلَّا الثَّلاثَةَ الكُسالیٰ.»* در اینجا «الثلاثة الكسالی» مستثنا و منصوب است.

ادوات استثنا از این قرارند: إلّا،‌ غَير، سِویٰ،‌ عَدا، خَلا، حاشا، ليسَ، لا يَكونُ.*


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • سه شنبه ۲۵ آبان ۰۰

باریکه‌ها (۵)؛ چه‌کسی کجا چه می‌گوید؟

کنج‌کاوی‌های مترجمانه و خرده‌بینی‌های ویراستارانه

گاه در برخی متون دینی و بیش‌از آن در سخنرانی‌ها به چنین جمله‌ای برمی‌خورم: «علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه می‌گوید... .» جملۀ «فلانی در فلان کتاب می‌گوید...» در مواردی منطقی‌تر می‌نماید که آن کتاب، یا دست‌کم بخشی از آن، به‌قلم آن شخص و در زمان حیات او نوشته شده باشد. نهج‌البلاغه چنین نیست و مطالبش را شریف رضی حدود چهار سده پس از دوران زندگانی علی علیه‌السلام گرد آورده است. بنابراین شاید بد نباشد که هنگام ویرایش، چنین جملاتی را به یکی از این دو شکل، قدری دقیق‌تر کنیم: «علی علیه‌السلام می‌فرماید...» یا «در نهج‌البلاغه آمده است...».

  • دوشنبه ۲۴ آبان ۰۰

مرور ویرایشی (۱۲)؛ بررسی ترجمۀ حرف «فـ»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۱۲. رَبَّنا فَاغفِر لَنا ذُنوبَنا وَكَفِّر عَنّا سَيِّئاتِنا وَتَوَفَّنا مَعَ الأبرارِ

(آل‌عمران: ۱۹۳)

درویش دربارۀ فاء در ابتدای «فاغفر» می‌گوید: «الفاءُ عاطِفَةٌ تَربُطُ المُسَبَّبَ بِالسَّبَبِ»؛ (فای عطفی است که مسبَب (معلول) را به سبب (علت) پیوند می‌دهد) (جدو). دربارۀ ترجمۀ این حرف گفته‌اند:

این فاء آمیزه‌ای از عطف و سببیت است. ازاین‌روی، در ترجمه بهتر است به‌گونه‌ای این حرف ترجمه شود که هم جنبۀ عاطفه‌بودن آن رعایت شود و هم بُعد سببیت. در ترجمۀ این حرف بهتر است از عبارت‌هایی مانند «و به‌سبب آن» و «و به این دلیل» و «و ازاین‌روی» استفاده شود (منبع).

  • يكشنبه ۲۳ آبان ۰۰

عربی‌های فارسی (۱۲)؛ الدنیا

عربی‌های حافظ (۱۲)

۲. مَتیٰ ما تَلقَ مَن تَهویٰ دَعِ الدُّنيا وأهمِلها

۷. الدنيا: مؤنثِ «أدنیٰ» و اسم تفضیل است. برخی آن را برگرفته از ریشۀ «دن‌و» با مصدر «دُنُوّ» به‌معنای قرب و نزدیکی دانسته‌اند (غني). براین‌اساس، «أدنیٰ» و «دُنيا» را می‌توان «نزدیک‌تر» معنا کرد، یعنی عالَمی که از عالَم آخرت نزدیک‌تر است. برخی نیز آن را برگرفته از ریشۀ «دن‌ء» با مصدر «دِناءَة» به‌معنای فرومایگی می‌دانند که در این‌صورت به برتری آخرت بر دنیا اشاره دارد.

  • شنبه ۲۲ آبان ۰۰