واگویه‌ها (۲)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۲)

۴. ظاهراً کلماتی که به مصوت e ختم می‌شوند به دو صورت به صفت تبدیل می‌شوند: یا با استفاده از صامت میانجی g (هفته، هفتگی) یا با تبدیل مفرد به جمع و اضافه‌کردن یای نسبت به آن (طبقه، طبقات، طبقاتی).

۵. بسیاری از غلط‌های عجیب‌وغریب در برخی از ترجمه‌های امروز ناشی از فقدان شعور متعارف است. اگر به این قابلیت خود تکیه کنیم و قضایای عجیب و متناقض را نپذیریم، پاسخ درست را خواهیم یافت.

۶. نگارنده تاکنون کتابی ندیده است که هیچ غلطی در آن نباشد.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • شنبه ۲۳ مرداد ۰۰

مرور ویرایشی (۲)؛ ترجمۀ فعل «أفرِغ»

مرور ویرایشیِ ترجمه‌های موجود از ادعیۀ قرآنی

۲. رَبَّنَا أفرِغ عَلَينا صَبرًا وَثَبِّت أقدامَنا وَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ

(بقره: ۲۵۰)

ترجمۀ فعل «أفرِغ» (امر باب اِفعال) در جملۀ «أفرغ علينا صبرًا» در این آیه قدری بحث‌برانگیز است. برخی مترجمان این فعل را باتوجه‌به معنای استعاری آن، به «بریز» یا افعال مشابه، مانند «فرو ریز» برگردانده‌اند که ترجمه‌ای گرته‌بردارانه به‌نظر می‌رسد و احتمالاً خواننده را برای فهم معنا به بازخوانی وامی‌دارد.

در مقابل، برخی کوشیده‌اند قدری از ترجمۀ تحت‌اللفظی فاصله بگیرند و معنایی روان‌تر پدید آورند. راه‌حل‌هایی که اینان برای رفع نارساییِ پیش‌گفته در نظر گرفته‌اند معمولاً از یکی از این دو حال خارج نیست: 

  • جمعه ۲۲ مرداد ۰۰

عربی‌های فارسی (۲)؛ یا أيُّها

عربی‌های حافظ (۲)

۱. ألا يا أيُّها السّاقي أدِر كَأسًا وَناوِلها

۲. يا: دسته‌ای دیگر از حروف معانی در عربی، حروف ندا هستند که «يا» یکی از آن‌هاست. «يا» را عموماً «ای» ترجمه کرده‌اند.
۳. أيها: دهخدا دربارۀ این کلمه چنین می‌نویسد: «این کلمه را در فصل میان حرف ندا و منادا آورند و در این‌صورت، منادا را هم مرفوع و هم منصوب خوانند.» ناگفته نماند که این کلمه را برای منادای مذکر به کار می‌برند و برای مؤنث، از «أيتها» استفاده می‌کنند.

  • پنجشنبه ۲۱ مرداد ۰۰

فرهنگ سادۀ قواعد عربی (۲)؛ الإثبات

ترجمۀ مدخل‌هایی از المعجم الميسر في القواعد والبلاغة والإنشاء والعروض، اثر محمد امین ضناوی

الإثبات

اگر کسی چیزی را ثابت کند و بر آن صحه بگذارد، یعنی به وجود آن حکم کند، سخنش از نوع اثبات است، مانند «الدَّرسُ مُهِمٌّ» که جمله‌ای است مثبت. متضاد اثبات نیز نفی است، مانند «الاحتيالُ لا يَنفَعُ»* که جمله‌ای است منفی.


* پاورقی توضیحی (بعدها در نسخۀ کامل).

  • چهارشنبه ۲۰ مرداد ۰۰

واگویه‌ها (۱)؛ گزیده‌ای از کتاب نکته‌های ویرایش (۱)

۱. بهتر است نویسندگان توانا بدون نگرانی دربارۀ سهوهای احتمالی، راحت و روان بنویسند و برطرف‌کردن اشتباهات را بگذارند برای ویراستارها که وظیفه‌شان نه لذت‌بردن از متن که خواندن آن به‌شیوۀ ملانقطی است. به‌نظر من این را هم می‌توان نوعی تقسیم کار میان نویسنده و ویراستار دانست.

۲. اعراب‌گذاری نابجا دست‌کم‌گرفتن خواننده و موجب اتلاف وقت در خواندن است.

۳. کسرۀ نحوی بسیار مهم‌تر از کسرۀ صرفی است. به‌عبارت‌دیگر، ما کسره‌ها را به کار می‌بریم تا خواننده جمله را درست بخواند، نه کلمه را. فرض این است که خوانندۀ فارسی‌زبان تلفظ کلمات را می‌داند.

نکته‌های ویرایش (چاپ دوم از ویراست دوم)، علی صلح‌جو

  • سه شنبه ۱۹ مرداد ۰۰